عسل در روشنائي قرآن ، حديث و علوم طبيعي

 

 

استاد احمد خان

 

 

 

اسلام دينيست كامل و قرآن هادي جامع و دعوت دهنده بشريت بسوي حق ، قانون و نظام زندگيست و شفا بخش همه آلام و رنجهاي روحي و جسمي انسان و مؤمنان است . از آنجائيكه خلقت زمين نيز يكي از نعمات بيكران خداونديست كه در آن آدم را با خلقت خلافت در زمين منصب داد و براي انتفاع اش مخلوقات زيادي را بخدمتش گماريد كه تا ايندم بشر از بعضي آن آگاهي حاصل كرده و آن ديگر در مسير تحقيقات علمي هويدا خواهد شد. كه از جمله آن مخلوقات گوناگون و متنوع يكي هم زنبور شهد است . خداوند عليم و حكيم آندم كه آدم را بمقام خلافت في الأرض گزيد علم و معارف برايش ارزاني داشت كه ملائكه انگشت حيرت گزيدند و بدينمنوال به زنبور شهد محبت ساختن آشيانه و لانه اش نيز الهام فرستاد و آشاميدني كه از بطن آن بر ميآيد شفاء خواند اينك لحظاتي پيرامون اين الهام خداوندي ميگذرانيم .

قال تعالى: (( وَأَوْحَى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذِي مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتًا وَمِنَ الشَّجَرِ وَمِمَّا يَعْرِشُون ثُمَّ كُلِي مِن كُلِّ الثَّمَرَاتِ فَاسْلُكِي سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلاً يَخْرُجُ مِن بُطُونِهَا شَرَابٌ مُّخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ فِيهِ شِفَاء لِلنَّاسِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَةً لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونََ)) .

 

ترجمه :

" و الهام فرستاد پروردگار تو بسوي زنبور شهد كه بساز از كوه ها خانه و از درخت و برآنچه مردمان بناء مي كنند . باز بخور از هر جنس ميوه ها و برو در راه هاي پروردگار خويش رام شده ، بر ميآيد از شكم اين زنبوران آشاميدني كه گوناگون است رنگهاي او در آن آشاميدني شفاست مردمانرا ، ( هر آئينه ) درين مقدمه نشان است گروهي را كه تفكر ميكنند ".

( سوره النحل آيات 68-69 ).

بنابر آيات قرآني كه فوقا تذكر يافت هوش طبيعي و فطري زنبور عسل موهبيت از تعليمات و الهامات او تعالى و حقيقت انكار نا پذير، همچنان طرز و طريق سكونت گزيدن زنبور عسل در جاهاي منيع و خارج از دسترس بشر ، در تپه ها ، درختان حتى در بين مساكن و منازل انسانها همه و همه نشانه و نمونه شگفتي هاي طبيعيت كه بيدريغ دال برتوانائي و قدرت الهي در خلقت است ، ميباشد .

از بخاري و مسلم روايت است كه آنحضرتe به عسل و شيريني باب علاقه زياد داشتند . در روايت از ابن ماجه آمده است " محترم شماريد قرآن را و عسل را ، زيرا اين دو چيز شفاء اند " . رسول اكرم e فرمودند : " شفاء و درمان در سه چيز نهفته است . سپس ايشان عسل را در جمله آن سه چيز تذكر دادند "( بخاري)

روايت شده كه عادت شريف خاتم الأنبياء e بر آن بود كه ايشان يكمقدار عسل را با آب مخلوط كرده قبل از ناشتا تناول مي كردند. ( زاد المعاد – ابن القيم )

عبد الله بن عمر t به اين قول جاويداني الهي (" ..... فيه شفاء للناس ")   به اندازه عقيده و اخلاص ميورزيد كه حتى به جوش و التهاب و بثورات چركي پوست عسل را استعمال مي كرد .

بيشتر اطباي مسلمين در گذشته به اين عقيده بودند كه مخلوطي از آب زمزم و عسل اگر يوميه قبل از ناشتا صرف گردد بهترين درمان و دواي مؤثر براي همه امراض است .

آمده است كه مردي اين درمان ( مخلوط آب زمزم و عسل ) را براي صبيه اش كه از سرطان خود رنج ميبرده ، ميخورانده كه مقدار آن سه قاشق طعام خوري عسل با يك پياله آب زمزم روزانه سه مراتب بوده كه در خلال چند روزي وي از شفاء يابي و صحت دخترش متحير گشته است .

ابن القيم الجوزي در طب نبوي به نكات ذيل در مورد عسل اشاره ميكند : " عسل به پيمانه وسيع براي پاكسازي وريد و روده ها مفيد است . عسل يك مغذي نرم و ملايم بوده جگر و سينه را صفا مي بخشد و دوائيست مدر و براي سرفه ايكه ناشي از بلغم باشد سودمند است . اگر عسل گرم همراه با روغن گل سرخ صرف شود براي سوداء ، صفراء و ساير ناخوشي هاي عايد از حشرات مؤذي از قبيل كيك و شپش و اثر افيون مفيد است .

اگر گوشت تازه ، كدو ، بادنجان سياه در بين عسل گذاشته شود تازگي خود را تا سه ماه حفظ ميكند . و هم اقسام زياد ميوه جات در بين ظرف عسل ريخته شود الى مدت شش ماه بدون گنده شدن باقيماند حتى نعش انسان را نيز به همين صورت از گنديدن محفوظ نگه ميدارد . اگر نزد شخصي كه جسمش و موي سرش با شپش آلوده شده باشد دود كرده شود شپش را محو ميكند.

شستن دندان با عسل باعث سفيدي و جلا شده و لثه دندان را از آماس و التهاب محفوظ ميدارد .

ليسيدن عسل در معده تهي باعث زدودن بلغم شده و معده را شستشو كرده حرارت اضافي آنرا دفع ميكند و عين اثر و نتيجه را در مورد جگر و گُرده نيز دارا ميباشد ". عسل داراي خاصيت گندزدائي ( ضد عفوني ) و ضد ميكروبي قوي بوده كه بدين لحاظ براي معالجه زخمهاي سطحي مؤثر است .

قبل از اينكه راجع به تركيب غذائي عسل قلم رانده شود بيمورد نخواهد بود كه بدانيم زنبورعسل چگونه عسل را ميسازد .

زنبورعسل همچو انسانها بصورت اجتماعي حيات بسر ميبرند هيچ نوع ديگر وحشي زنبورها از نقطه نظر سيستم زندگي باز نبور عسل قابل مقايسه نيست . كالوني آنها در كندو قرار دارد . اجتماع زنبور عسل متشكل از ملكه ، كارگران و جنس مذكر است كارگران از نقطه نظر جنسي مؤنث اما عقيم ميباشند . ملكه با زنبور مذكر در ارتفاعات خيلي بلند در هوا جفتگيري نموده و به اين ترتيب تخم گذاري آغاز مي يابد در حاليكه كارگران در قبال وظايف ديگر ازنوزاد ها مراقبت مينمايد . ملكه يوميه 1500 عدد تخم گذاشته كه در يك موسم تعداد تخمها به 250000 بالغ ميگردد . ملكه در جريان مرحله حيات خود بيشتر ازيك مليون تخم توليد ميكند . بيشتر از زنبورها براي مدت يك سال يا دو سال حيات بسر ميبرند . يك اجتماع زنبور عسل ميتواند بمقدار 80000 زنبور داشته باشد . كارگر وظايف متعدد داشته كه در ايام نخستين فصل وظيفه پاكسازي آشيانه يا لانه را داشته كه بعد از سپري شدن ايام چندي ازنوزاد ( لاروا ) مراقبت بعمل آورده و سر انجام براي جمع آوري شهد از گلها بيرون مي آيند .

عسل در حقيقت امر، غذاي اين زنبورها را تشكيل داده كه به اين ترتيب ساختن عسل به آنها حيسيت جمع آوري غذاء را دارد .

گلها كه حاوي ماده شيرين بنام شهد اند زنبور اين ماده را مكيده و بذريعه كيسه هاي عسلي به كندو منتقل ميسازد كيسه عسلي در جوار بطن يا شكم موقعيت داشته يك دريچه (valve  ) آنرا از شكم جدا مي سازد . قند موجود در شهد دستخوش يك سلسله تعاملات كيمياوي گرديده كه در نتيجه آب موجود در شهد تبخير ميگردد كه بعد از اين تبخير عسل ميتواند براي مدت مديدي بدون پوسيده شدن باقي ماند .

نام علمي زنبور عسل (Apis mellifera  ) بوده كه بفاميلي بزرگ Apoidea  و آردر Hymenoptera زنبورها تعلق ميگيرد . اكثريت كالوني را زنبور هاي مؤنث عقيم كه عبارت از كارگران ميباشد تشكيل ميدهد ، زنبور عسل نر جسماً بزرگ بوده و جسامت ملكه از همه بزرگتر ميباشد . كارگر حيات بيشتر از چند هفته نداشته در حاليكه زنبور عسل نر ميتواند تا چند ماهي حيات بسر برد و ملكه چند سال ميتواند عمر داشته باشد . ملكه دونوع تخم توليد ميكند : تخمه مؤنث بارور كه دو دسته كروموزم ها را داشته كه به كارگران و ملكه ها انكشاف مي يابد ، و تخمه مذكر غير بارور كه تنها يك ست (   ( set كروموزم ها را داشته و به زنبور مذكر تكامل مي نمايد.

تركيب غذائي عسل :

حسب تركيب مواد غذائي عسل داراي فيتامين هاي C , K , H , B6 , B2  و منرالها و يكمقدار عناصر از قبيل پتاسيوم ( K ) كلسيم ( Ca ) مغنسيوم ( Mg ) سلفر ( S ) فسفور ( F ) و مس ( Cu )، علاوتاً حاوي انزايم ها، امينواسيدها ، نكلوئيد اسيد ضد كهولت مي باشد .علما مدعي اند كه عسل داراي بيشتر املاح معدني نسبت به شيرگاو و شيرانسان است . پوتاسيوم موجود در عسل قدرت رطوبت زدائي ايجاد نموده زيرا بكتريا مضره باعث آلايش جو و فضايي ميگردد كه ناشي از رطوبت باشد ، بناء عسل ميتواند جهت مرحم گذاري و پانسمان بكار رود .

انزايم ها در كيسه شهد زنبورعسل مقدار عظمي قند سكروز را به قند هاليفيلوز ( فركتوز ) و ديكستروز ( گلوكوز ) تبديل نموده و رطوبت اضافي را رها ميكند كه به اين ترتيب عمليه عسل سازي آغاز مي يابد .

انرژي حاصله ازعسل برخلاف انرژي قندها در مقابل عوامل بيروني غير حساس است . كلايكوجين موجود در يك قاشق عسل در كمتر از 10 دقيقه داخل جريان خون ميگردد كه اين امر باعث جلب محبوبيت عامه ورزشكاراني را مي نمايد كه حد اكثر ورزش را انجام ميدهند .

جهت موثريت بيشتر صحي تناول عسل تازه و پراسيس ناشده قابل اهميت است . بخاطر بسته بندي و بوتل نمودن عسل را حرارت ميدهند تا در مراحل مختلف پراسيس عمليه پمپ بسهولت صورت پذيرد كه عمليه فلتر نيز شامل آن بوده اين امر باعث جدائي و دوري گرده هاي غني مواد غذائي مي گردد بعد از آن عسل را به زودي سرد ساخته و در بوتلها جابجا مي نمايند .

عسل سياه كمرنك كه بمقدار كم بصورت محلي تصفيه مي شود نسبت به نوع روشن آن ارزش غذائي بهتر داشته اگر چنديكه درين اواخر نوع اولي نسبت عدم پذيرش همگاني در فابريكات براي توليد مواد غذائي صحي و دارو سازي مورد استفاده قرار ميگيرد .

عسل يك داروي تحريك كننده معتدل قلب وغذائيست ضد فشار و هم از سردردي – گيجي و ضعيف دوران خون جلو گيري مي كند . اگر با ملحقات كالسيم صرف شود گلوكوز عسل ظرفيت أخذ منرالهاي جسم را به 25 فيصد تزايد مي بخشد . متخصصين تغذيه بخش زراعتي ايالات متحده معتقدند كه گلوكوز ميتواند طريقهء مؤثر جهت افزايش جذب احشاوي كالسيم همچو ساير عناصر اساسي از قبيل زنك ( Zn ) و مگنيزيم ( Mg ) باشد .

بر عكس قند استحكام استخوانها را ضعيف كرده و روند نمو را با منع جذب كالسيوم در احشاء توقف داده ومقدار كلسيمي را كه به استخوانها متنقل ميشود تقليل ميدهد .

عسل همچنان اثر و نتيجه مفيد درماني را درعلاج طبيعي كه براي تداوي قصبة الرئة و ششهاي مصاب تجويز كرده ميشود ، ازدياد مي بخشد اين معالجه در صورت استعمال عسل سريعاًو قوياً اثر خواهد كرد .

عسل منحيث دواي خانگي :

ذيلاً بدواي تجويز شدهء حكيم احسان علي خان هندي و ديگران اشاره ميشود :

1-       زكام و سرما خوردگي : عصاره نصف ليمو در دو قاشق عسل مخلوط كرده شده يوميه سه مرتبه صرف گردد . ويا دريك گيلاس آب گرم يك قاشق طعام خوري عسل علاوه كرده و يك قاشق عصاره زنجبيل درآن اضافه كرده شود و روزانه سه مرتبه خورده شود .

2-       صحت و نيرومندي : درناشتا دوقاشق طعام خوري از عسل را با شير تازه جوش داده صرف نمائيد بجسم نيرو وانرژي زايد الوصفي عايد ميگردد .

3-       سرفه و سوء هضم در كودكان و اطفال : مخلوط يك قاشق عسل با اندكي تنكار با شير مادر يا شير گاو درمان خوبي براي رفع سرفه و سوء هضم در كودكان واطفال مي باشد.

4-      نيروي قلب : صرف 70 الى 100 گرام عسل روزانه قلب را تنومند و صحتمند ساخته و يا يك توته انار همراه با سه قاشق طعام خوري عسل بحيث بهترين علاج امراض قلب به اثبات رسيده است .

5-      تصفيه و توليد خون تازه : نيم قاشق طعام خوري عسل در يك گيلاس آب چهار يا پنج مراتبه در يوم .

6-      باريك اندامي وتقليل وزن اضافي : يك برهشت حصه يك گيلاس از عسل نصواري تيره و بقيه آب اگر بطور متداوم روزانه صرف شود چربوي اضافي را تقليل بخشيده و جسم شروع به باريك شدن مينمايد . درينمورد عسل بايست يكساله باشد مداومت تا اخذ نتيجه مثبت شرط بوده اميد اعجاز يك شبه را نبايد توقع داشت .

7-       زيبائي روي : اگر روي براي 20 دقيقه همراه با عسل مساج داده شود سپس با آب گرم شسته شود و بعد از خشك شدن 3 قطره روغن زيتون ماليده شود اين عمل جلد شما را طراوت و تازه گي بخشيده ورنگ چهره تان بهبود مي يابد.

8-      چين خوردگي : مخلوط عصاره يك دانه ليموهمراه با يك قاشق طعام خوري عسل و تطبيق آن براي 20 دقيقه در روي و مساج با آن و سپس شستن روي ، به نا پديد شدن چروكي روي كمك مي كند . اين طرز معالجه در مورد حل مشكل جلد روغني نيز صادق است .

والله أعلم ...

 

مآخذ :

1-      اصل مطلب : عسل در روشنائي قرآن ، حديث و علوم طبيعي ، نوشته خواهر عظمت النساء ، مجله انگليسي رابطة العالم الإسلامي شماره 7 نومبر سال 1997 .

2-      تفسير كابلي .

3-      طب نبوي ، إبن القيم الجوزي .

4-      بانك معلومات ، چاپ دهلي .

 
 
 
 

 

CopyRight © 2009  SamanZar.net -  All right reserved

designed by : A-Sayed